Sprakeloos

Als geen ander weet Tom Lanoye zijn lezer te diep te ontroeren. Met de accuratesse van een degelijke camcorder verfilmt hij in woorden en fijnbesnaarde schetsen zijn doodeenvoudige ouders die juist daardoor uitstijgen boven het grijze alledaagse. Met een kwinkslag of een ironisch lachje verhaalt hij het dramatische wegkwijnen van de moeder en de machteloosheid van vader. De passage waarin de hoofdpersoon het taboe doorbreekt en uiteindelijk zijn anders dan de anderen aan zijn ouders vertelt, is weergaloos. Wanneer Lanoye vertelt hoe  zijn alter ego de oude, doodzieke en demente moeder in bad tilt en haar heel teder weer fatsoeneert, raakt je dat als lezer tot diep in je hart.

Sprakeloos maakte me oprecht sprakeloos.

Lees dit meesterwerk en laat u niet langer afleiden door het bedenkelijke promotiegemekker voor literatuur die deze term oneer aandoet.

Het idee van een boek dat is één, het uitwerken is twee tot honderd. Zelfs voor een groot denker én literator als Tom, die echt niet om een boude uitspraak meer of minder of een vlammende column meer of minder verlegen zit, was dit boek iets dat hij een hele tijd heeft ontweken.In een onbewaakt moment liet hij zich ontvallen dat hij dit boek wou schrijven. En zulke dingen zijn uiteraard krantenvoer. Tot zijn groot verdriet las ook zijn eigenste vader tijdens zijn dagelijkse krantenanalyse dat zijn zoon een literair monument voor zijn Josée ging maken. Bij elk bezoek vroeg hij naar het boek. Maar het kon niet, nog niet, het was te vroeg. Pas toen ook zijn vader overleed kwam de lawine los. Ik vind het knap dat hij het aan de lezer duidelijk maakt dat ook nu nog, nu hij aan het schrijven is, hij het ’grote’ verhaal voor zich uitschuift. Het is een prachtig afscheid geworden. Als lezer gier je van het lachen om naderhand massa’s tranen weg te slikken. Je ziet die moeder zo voor je, dé oermoeder, de woordenkunstenares, de vrouw die door een beroerte getroffen wordt en sprakeloos in een ziekenhuis, een revalidatiecentrum, een tehuis terecht komt. Je leeft mee in haar woede, onmacht en aftakeling. Dit hele moeizame naar de dood toe wankelen, zit verpakt in het uiterst mooi en levensecht verhaal van de familie Lanoye.

“Sprakeloos” van Tom Lanoye  is geen roman . Noem het alstublieft  geen roman stelt  de schrijver zelf bij herhaling in dit werk. Wat is het dan wel hoor ik u denken. Dat oordeel  laat ik aan uzelf over na lezing van het boek.  Wel kan ik u zeggen wat het voor mij is. Je moeder zien aftakelen is moeilijk. Daar een boek over schrijven is nog moeilijker. Twee jaar na de dood van zijn moeder kon Tom Lanoye eindelijk haar verhaal op papier zetten.  Niet alleen haar verhaal maar het verhaal van een hele familie, van een sterke hardwerkende krachtdadige familie.  Het is een prachtig meeslepend en vooral eerlijk en zeer openhartig boek geworden. Vele recensenten struikelen over  de , wat zij noemen, “ellenlange uitwijdingen “ alvorens de schrijver tot, wat zij noemen, “de kern van de zaak”  komt. Naar mijn persoonlijke mening is er geen woord teveel geschreven in dit boek om zowel de sfeer, het typische West-Vlaamse karakter van de familie en de diverse personages te kunnen weergegeven en tot hun recht te laten komen. Ik dank Tom Lanoye dat hij dit tijdsbeeld en de entourage  voor de jongere generaties land- en of leesgenoten in woorden heeft weten te vatten.  Ik ben geen echte Tom Lanoye leesfan, degene die het kunnen weten, noemen dit werk dan ook atypisch Lanoye.  Nu, het boek zal mij mijn hele verdere leven bij blijven. Ik heb spijt dat ik mama Lanoye nooit persoonlijk heb mogen ontmoeten want ik zou van haar “persoonlijkheid” met zowel  de  positieve als negatieve kantjes hebben genoten.