Gesloten Kamer

In dit beladen verhaal zult u - gelukkig - geen bloederige details of kwellingen à la Slaughter/Hayder vinden. Waar het in Gesloten Kamer vooral om gaat is de psyche, de geest, ons menselijk gedrag en buitennissige stoornissen die onze hersenen kunnen aantasten. Dennis Lehane, wát een talent, schreef hier een zeer beklemmende maar werkelijk sublieme thriller omheen.

1954: Op Shutter Island, een klein geïsoleerd eiland voor Boston, bevindt zich het Ashcliffe Hospital, waar de zwaarste en psychologisch meest beschadigde patiënten worden verpleegd. Verhouding verpleger-patiënt is 2:1. Een van de patiëntes, Rachel Solanda, volslagen paranoïde en schizofreen, is ontsnapt, in feite onmogelijk vanwege de extreme beveiliging. Aan marshall Teddy en ondergeschikte marshall Chuck de riskante opdracht om haar te vinden; zij varen af naar het eiland. De mannen voelen elkaar goed aan, respecteren elkaar en zijn vastbesloten de patiënte te vinden. Hun persoonlijke gesprekken over de oorlog (Teddy was soldaat bij de bevrijding van Dachau) en hun beider levens met weinig ups en veel downs zijn prettig leesbaar en zelfs voorzien van snedige humor. Maar Teddy lijkt met een dubbele agenda op het eiland te zijn. Voor wie werkt hij eigenlijk en is hij niet vooral op zoek naar de psychopaat die zijn vrouw Dolores en hun drie kinderen heeft vermoord? Door het beklemmende verhaal heen zien we Teddy’s worsteling om los te komen van het oorlogsleed en het verlies van zijn gezin. Na twee jaar is het gemis niet minder maar juist meer. Zijn nachtmerries zijn uiterst inlevend en voelbaar beschreven. Ook de migraine-aanvallen met exploderende pijnen maken je haast deelgenoot van zijn lijden.

Op het eiland krijgen Teddy en Chuck weinig medewerking van artsen en personeel. De interviews die ze bij patiënten mogen afnemen zijn hilarisch maar in feite ijzingwekkend. Daarbij gebeuren er de meest vreemde dingen. Wat zijn de experimenten waarover men fluistert? Teddy en Chuck komen steeds dichter bij de waarheid, veel te dichtbij en hun leven staat op het spel. Als ze uiteindelijk besluiten te vluchten, lijkt er geen ontkomen meer aan. Ze weten te veel en de bewaking is zo talrijk dat het op het kleine eiland onmogelijk is je te verbergen. Daarbij bemoeilijkt een aanhoudende orkaan hun ontsnapping.

In de vorige eeuw paste de psychiatrie bij ernstige geesteszieken, zoals schizofrenen, op grote schaal agressieve lichamelijke behandelingen toe zonder enige wetenschappelijke rechtvaardiging. De eerste experimenten met de behandelmethode ‘lobotomie’ dateren vanaf 1935. Hierbij werd de verbinding van de frontale hersenkwabben met de rest van de hersenen en het zenuwstelsel verbroken (wie heeft One Flew Over the Cuckoo's Nest niet gezien!). De neuroloog Moniz kreeg voor deze methode in 1949 zelfs de Nobelprijs toegekend. Sinds 1960 wordt lobotomie echter als barbaars beschouwd. Bij transorbitale lobotemie was het nog heftiger en voerde men de experimentele ijspriemmethode via de ogen van de ongelukkige uit. Ook de nazi’s deden hier hun “voordeel” mee (eigen interpretatie vanuit internetbronnen).

Gesloten Kamer is een - in een thriller verpakte - huiveringwekkende en ijzersterke getuigenis over bange psychiatrische, schizofrene patiënten; stumpers, stakkers, met ieder hun wanen en hallucinaties. Maar ze gaat ook over psychopaten met de ergste misdaden op hun geweten. Hoe moet je ze behandelen? En mogen of kunnen ze ooit weer terug in de maatschappij? Nog steeds een haast onoplosbaar vraagstuk. Lehane (na Mystic River misschien wel op zijn best) laat ons in een meesterlijke thriller zien hoe een ingewikkeld orgaan als het menselijke brein ons aan ons lot kan overlaten, ons op een dwaalspoor kan brengen. Het einde van Gesloten Kamer is verbijsterend, schokkend, ik kwam er niet gauw los van. Soms is een boek meer dan alleen vermaak.