Donderdagskind

Dit hartverscheurend verhaal over de Joodse familie Bauer op de vlucht voor de nazi's laat je niet meer los. Je kunt het boek onmogelijk wegleggen. Het is niet voor te stellen wat voor een gruwel het geweest moet zijn je eigen kinderen alleen in een trein achter te laten ondanks het feit dat ze naar veiliger oorden gingen. Een vreselijk aangrijpend verhaal over de kindertransporten voor en tijdens de tweede wereldoorlog.

Het is 1939. Marta is het kindermeisje van de 6-jarige Pepik, zoon van Pavel en Anneliese Bauer. De Bauers zijn rijke Joden in Sudetenland in het voororlogse Tsjecho-Slowakije. Wanneer de Engelse minister-president Chamberlain handjeklap doet met Hitler en Sudetenland aan Duitsland 'geeft' begint voor de familie Bauer een trieste weg waarvan ze niet beseffen waar die zal eindigen.Donderdagskind is een niet alledaags boek over de Tweede Wereldoorlog. Alison Pick beschrijft op een hele heldere en onopgesmukte wijze wat de gevolgen zijn van de rassenhaat van de nazi's en hoe sluipenderwijs de wurggreep op het dagelijkse leven van de Joden steeds knellender wordt. Lang blijft Pavel geloven dat zijn gezin geen gevaar loopt. Ze zijn immers geen praktizerende Joden? De gevolgen zijn voor iedereen die de geschiedenis kent, duidelijk.

Het onderwerp van dit boek is echter minder bekend: de Kindertransporten die in 1939 zijn opgezet om Joodse kinderen uit door oorlog bedreigde gebieden over te brengen naar Engeland.Het boek wordt grotendeels verteld door de ogen van het kindermeisje Marta. Zij houdt met haar hele hart van Pepik en zij probeert dan ook zijn leventje zo normaal mogelijk te laten verlopen. Haar houding tegenover Pavel en Anneliese is niet gemakkelijk te duiden. Aan de ene kant is zij vol goede zorg voor hen en wenst ze hen geen kwaad toe; aan de andere kant wordt door haar onbezonnenheid de vlucht van het gezin naar het vrije westen geblokkeerd. Is zij net zo naïef als Pavel? De enige die goed door schijnt te hebben wat er aan de hand is, is Anneliese – en zij probeert op haar eigen wijze haar gezin te beschermen.

In een ultieme poging in ieder geval zijn zoon te beschermen, besluit Pavel Pepik mee te sturen met de Kindertransporten: treinen vol Joodse kinderen werden het land uit gebracht en opgenomen in gastgezinnen in Engeland. Hartverscheurende taferelen en uit elkaar gerukte gezinnen zijn het gevolg.Het boek is in een aantal delen opgebouwd. Elk deel begint met een uit archieven afkomstige brief van hoofdpersonen uit het boek en een monoloog in het heden waar een onbekende persoon zich direct tot de lezer richt. En vervolgens volgen we de Bauers en Marta op hun weg door de gruwelijke geschiedenis tijdens de begintijd van de oorlog.Ik vond het een prachtig boek, aangrijpend en emotioneel. Dat betekende voor mij dat ik het boek soms even weg moest leggen omdat wij nu weten wat de Bauers niet wisten.

De inspiratie voor het boek kreeg Alison Pick door haar eigen familiegeschiedenis: haar grootouders waren van Joodse afkomst en ontsnapten in 1939 uit het door de nazi's bezette Tsjecho-Slowakije. Op de site van Orlando Uitgevers staat een uitgebreid interview met de schrijfster.

Over de Kindertransporten is in 2000 een documentaire gemaakt: Into the Arms of Strangers: stories of the Kindertranport. Er is ook een website van The Kindertransport Association: www.kindertransport.org.

Na de tientallen boeken over het Duitse gruwelthema van Holocaust en Jodenvervolgingen die ik de laatste jaren kon lezen, stond ik wel wat sceptisch om nog maar eens op hetzelfde item door te gaan. Alison Pick heeft het bijzonder goed aangepakt door vooral de intermenselijke verhoudingen in het gezin Bauer enerzijds en hun plaats in de Tsjechische nabuurschap te analyseren. Van de hoogste sporten op de sociale ladder glijden de Bauer af naar de allerlaagste treden in doffe, vooral morele ellende en de uiteindelijke catastrofe. Huiveringwekkend is de plaats van Ernst, vriend des huizes, die zich ontpopt tot een laaghartige inhalige verrader. Het historisch gegeven omtrent de Kindertransporten, een organisatie om kinderen uit de bezette zone van Sudetenland naar een gastvrij gezin in Engeland te brengen is voor de onwetende lezer een boeiend fragment. De beschrijving van het transport zelf met de deerniswekkende lotgevallen van de zesjarige Pepik, komt zeer onrealistisch over… van een eerder zwak en doodziek broekventje begint hij zich tijdens de reis te stoer te gedragen om geloofwaardig te zijn.

De “bekentenis” vanwege auteur Alison Pick dat ze in wezen een verhaal heeft gebracht door waargebeurde feiten door bestaande personen beleefd, te mixen en in een plausibel historisch perspectief te plaatsen, is verhelderend en geeft de lezer een idee hoe een journaliste uit een research van jaren een sterke roman kan distilleren.

Donderdagskind (Far to go = als titel veel sprekender!) is inderdaad geen boek om vrolijk bij te blijven, maar verdient zeker een plaats op uw boekenplank als “nog te lezen”.