Schadevolle jaren

‘Schadevolle Jaren’ door Richard Russo.

In het stadje Mohawk, waar iedereen naar dezelfde school, dezelfde kerk en dezelfde kroeg gaat en waar desondanks grote sociale ongelijkheid heerst, woont Ned Hall alleen met zijn moeder Jenny in het nagelaten huis van zijn opa. Vader Sam Hall heeft zijn vrouw en zoon in de steek gelaten nadat hij als losgeslagen man is teruggekeerd uit de Tweede Wereldoorlog. Eenmaal terug in Mohawk gaat hij waar mogelijk de strijd aan op persoonlijke gronden.

Zoon Ned worstelt met zijn loyaliteitsgevoelens, het gevolg van de dubbele boodschappen die hij krijgt aangereikt door beurtelings zijn vader en zijn moeder. Hij neemt de lezer mee op een complexe tocht langs de vier seizoenen in het Mohawk van zijn jeugd en zijn groei naar volwassenheid zoals daar zijn ‘Onafhankelijkheidsdag’, ‘Kermis in Mohawk’, ‘Het Vogelvreten’ en ‘Winter’, tevens de vier delen uit ‘Schadevolle Jaren’.

Sam Hall is een seizoensarbeider die enkel nog geïnteresseerd lijkt in paardenraces, kroegen, vrouwen en vissen en alle bestaande fatsoensregels bij voorkeur aan zijn laars lapt. Jenny Hall echter hecht aan fatsoen en zij is een plichtsgetrouwe, maar nerveuze vrouw die niet opgewassen blijkt tegen de taken die zij door het leven krijgt opgelegd. De strijd tussen beide ouders met Ned als inzet, mondt uit in een ondubbelzinnige oorlog waarbij uiteindelijk geen winnaars of verliezers zijn. Russo benadrukt deze uitkomst door aan het begin van het boek een citaat op te nemen, ontleend aan John Steinbeck’s ‘Cannery Row’ waar in andere woorden gesteld wordt dat de beoordeling van een mens afhankelijk is van het kijkgat waardoor men gluurt.

Jenny heeft in de relatie met haar zoon ‘simpatico’ tot sleutelwoord gemaakt. Ned op zijn beurt wil boven alles zijn vaders liefde winnen, waarbij hij zeker niet wil eindigen als ‘het resultaat van een doorzichtige goocheltruc’.

‘Schadevolle Jaren’, uitgebracht in een vertaling van Kees Mollema is een verslag van de emotioneel beladen tocht van een zoon op zoek naar de ziel van zijn vader en de grip die hij daarmee hoopt te krijgen op zijn eigen leven.

Het verhaal is behalve doorspekt met humor in de bovenlaag, vooral aangrijpend en dramatisch in de onderlaag. De personages zijn zo rauw en pijnlijk raak neergezet, dat ik in Richard Russo een nieuwe favoriete schrijver van formaat erken. Richard Russo laat zien met bijvoorbeeld de opmerking van het personage Tria Ward dat ‘sommige dingen zo erg zijn dat ze wel waar moeten zijn’ dat hij de kunst verstaat om de kern van het menselijk bestaan op te dienen met een saus van bitterzoete humor.

Kortom een schitterend verhaal over ‘Schadevolle Jaren’ waarvoor de hoogste premie gevraagd wordt.

Richard Russo is een geboren verteller en wist me met het boek “Schadevolle jaren” helemaal te boeien.Het verhaal gaat over Ned Hall,een jongen die woont in het kleine stadje Mowhawk,een plaatsje waar de meeste mensen het niet erg breed hebben.Het boek speelt zich af  na de tweede wereldoorlog,de economie moet weer helemaal op gang komen en het leven is hard en ondanks dat het best een triest verhaal is is het ook een verhaal vol humor.Ned woont de eerste jaren  bij zijn moeder,zijn vader is er vandoor gegaan,hij groeit zonder vader op ,op school vertelt hij dat zijn vader dood is.Maar als zijn moeder ziek wordt gaat hij bij zijn vader wonen ,wiens leven hoofdzakelijk bestaat uit gokken en drank.Hij houdt van zijn vader,ondanks het leven wat die leidt.Russo schrijft zo beeldend ,je kunt helemaal  inleven hoe het er in het dorpje aan toegaat,je leert de mensen kennen,hun levens en hun karakters.De bewoners uit het stadje worden levend voor je,mensen met hun goede en slechte eigenaardighedenJe moet lachen om dingen die gebeuren ,maar even later is het verhaal ernstig,het is een boek dat je raakt.Het boek wordt verteld vanuit Ned,eerst als kind,later als volwassen man.Zijn leven gaat niet over rozen en er gebeurt erg veel,Russo laat je volop meegenieten van zijn leven en van dat van de mensen uit zijn omgeving.Ik vond het een prachtig verhaal,een boek dat je niet loslaat en je liet houden van de mensen uit dat kleine plaatsje Mowhawk.Kan het boek iedereen aanraden,het is zeer zeker de moeite waard!

De vertaalde titel “schadevolle jaren”, evenals enkele zinnen in de beschrijving op de cover van het boek suggereren dat het leven van de hoofdpersoon, Ned, vanaf zijn jeugd, slechts verloopt op  een negatieve, moeitevolle manier. Maar het blijkt de moeite waard  gewoon te gaan lezen en zelf conclusies te trekken.

Het boek beschrijft de jeugd van Ned tot z’n 34ste levensjaar. Je zou kunnen zeggen dat Ned’s vader een leven leidt aan de rand van de samenleving, en zich tamelijk kansloos maakt daardoor. Toch is dat geen treffende beschrijving van Sam. Ned’s moeder, Jenny, is een neurotisch type. Ze leunt in emotionele zin erg op hem. Ze heeft het dan ook niet gemakkelijk. Want eenmaal terug uit de tweede wereldoorlog laat Sam zijn vrouw en zijn zoontje zitten en vertrekt, waardoor Ned in zijn vroege jeugd leeft zonder vader en op school aan de kinderen vertelt dat hij dood is. In die zin is de titel begrijpelijk gekozen, maar een erg typerende titel vind ik het zeker niet.

Tegelijkertijd wordt het leven in het plaatsje Mohawk, staat New York,  beschreven. Behalve Ned en zijn ouders komen we een range van bijzondere karakters tegen, allen wonend in Mohawk. Russo heeft een evocatieve manier van schrijven als het om karakters gaat. Met slechts één korte zin roept Russo soms al beelden en herinneringen op. De economische situatie is niet rooskleurig te noemen en het leven is hard. Desondanks en misschien toch ook juist daardoor vloeit de drank rijkelijk. Gokken en paardenraces zijn populair.

De schrijver laat Ned zijn eigen verhaal vertellen op een volwassen manier. Toch had het gedeelte van Ned’s jeugd tot zijn 14e levensjaar korter gemogen. Het viel me niet mee me zo lang te moeten inleven in het leven van een kind. Het tweede gedeelte van het boek, waar Ned volwassen gaat worden, heb ik vlot en geboeid gelezen. Intussen ben ik me dan helemaal bekend gaan voelen in Mohawk met zijn kleurrijke  inwoners. Ik voel me er bijna thuis.  Aan de hand van het verhaal stel ik me voor dat je je daar een vreemde eend in de bijt zult voelen als je je ver verheven voelt boven de gemiddelde inwoner en je afstandelijk gedraagt. Je kunt vast en zeker ook verwachten dan een voorwerp van spot te worden tot je zelf wel zult besluiten om te vertekken. Dat ik me er bekend en bijna thuis voel is de verdienste van Russo die het leven met krachtige korte, zinnen heel dichtbij kan brengen. Ondanks veel ellende en tragische personen is het boek absoluut niet deprimerend. De vele dialogen met straathumor en sarcasme houden het breed uitgesponnen verhaal levend. Een echte roman, zonder allesomvattend plot. Een verhaal dat ontroert.