Hartedier

Een Nobelprijswinnares waar ik nog nooit van had gehoord..... Meteen maar wat boeken van gescoord, en ja, die Nobelprijs is volkomen terecht. Het is alleen heel moeilijk uit te leggen waarom: dit proza is zo enorm poetisch en origineel dat het nergens mee te vergelijken valt, en dat maakt het ook moeilijk om te begrijpen en te beschrijven hoe het werkt. Het onderwerp is snel genoeg verteld: de wurgende angst van een groep vrienden en vriendinnen onder de dictatuur van Ceaucescu. Niemand durft normale gevoelens als liefde en vriendschap te koesteren, en als die gevoelens al bovenkomen worden ze meteen doordrenkt van angst en verraad. Dat wordt dan beschreven met een vloed van beelden en metaforen die een soort meerduidige, kinderlijk-magische wereld oproepen vol dreiging (een gewone schaar wordt b.v. gezien als een zelfstandig bewegend moordinstrument). Tegelijk is die beeldenvloed genadeloos en keihard over zowel de daders als de slachtoffers. De beelden zijn duister, ook erg onverwacht, maar tegelijk heel suggestief. De armoede van een der personages wordt niet in strakke alinea's beschreven: er staat dat het personage 'de streek in haar gezicht heeft', en dat beeld (naast andere dichterlijke beelden) maakt voelbaar hoe de armoede dit personage tot in het diepst van haar wezen doordesemt. En zo roept Herta Muller de sfeer van verdrukking en dictatuur op: met suggestieve, meerduidige, dichterlijke en elke keer volstrekt onverwachte beelden. Daardoor vermijdt Muller ook elke al te gemakkelijke sentimentaliteit, en vlucht ze nooit in al te platte effecten. Als lezer moet je wel flink doorzetten, want de beeldspraak is grillig en de plot (als die er al is) is erg impliciet en associatief, maar voor je doorzettingsvermogen word je dan ook rijkelijk beloond.