Aan het begin van De reddingsboot is het alsof je in een slotscène van ‘Titanic’ bent beland. Een groep mensen in een overvolle reddingsboot staart naar de zinkende oceaanstomer en jeremieert over het wel of niet teruggaan om drenkelingen te redden. Maar net als in de film denkt ieder aan zijn eigen hachje. ”Roeien tot je erbij neervalt, of willen jullie soms meegezogen worden, je ondergang tegemoet!” schreeuwt de stuurman. Het is kenmerkend voor de sfeer waarin negenendertig mensen drie weken lang op een krappe 15 m2 in doodsangst op de grote zee ronddobberen. De 57-jarige Charlotte Rogan schreef een imponerende roman, gebaseerd op een waargebeurd scheepsverhaal uit 1841 toen de kapitein besloot twaalf personen overboord te gooien om de overige passagiers te sparen. Het toevoegen van spannende elementen completeert dit ongemeen sterke debuut. Reddingsvesten vereist!

De 22-jarige Grace maakt met haar kersverse echtgenoot een huwelijksreis op de Empress Alexandra. Het luxeschip is minder groot dan de twee jaar eerder gezonken Titanic, maar overdadige grandeur en klassenverschillen zijn eender. Het door haar huwelijk met de jonge bankier Henry verkregen aanzien maakt Grace hooghartig en naïef. Haar wereld van geromantiseerde schijnveiligheid wordt ruw verstoord als de Empress Alexandra door een explosie tot zinken komt. Grace krijgt nipt een plek in een van de weinige reddingsboten, Henry blijft achter. Te midden van doden, drijvend wrakhout en gillende overlevenden probeert het door het lot bijeengebrachte gezelschap, onder de autoritaire leiding van volmatroos Hardie, aan de zuigkracht van het zinkende schip te ontkomen. Redding moet nabij zijn, er is immers een noodsignaal uitgegaan? Maar hulp blijft uit, godvruchtige zegeningen en prediking van Bijbelverhalen door de diaken ten spijt. Het eerst zo rustige weer slaat om en beurtelings hoost men om te overleven. De sanitaire stops zijn gênant, droge opgezwollen tongen en bloederige blaren eisen hun tol. De bedreigingen zitten hem echter niet alleen in lichamelijke ontberingen of de zwaarbeladen boot op een wisselvallige zee, maar vooral in de onderlinge verhoudingen. De al zo alarmerende situatie verergert wanneer men te kampen krijgt met de psychische bijwerkingen van uitdroging: desoriëntatie en hallucinaties. En dan vraagt Hardie wie zichzelf wil opofferen, want de boot is te vol. De rebellerende Ursula en Hannah pikken Hardies tirannieke gedrag niet langer, maar Grace lijkt een geraffineerd spel te spelen in deze hel op zee.

Verwacht geen spectaculaire plotwendingen of een jachtig spanningsveld zoals in doorsneethrillers. De spanning zit hem vooral in wie weet te overleven of wie als volgende ‘het haasje is’. Roddel en achterklap, jaloezie, gemanipuleer en de psychische gevolgen van groepsdruk geven De reddingsboot een waarheidsbevinding mee over de menselijke aard, die als bij toverslag verandert bij tegenslag en rampspoed. Rogan legt het meedogenloos bloot.

De reddingsboot verdient lezers die geduld en rust kunnen opbrengen voor Rogans tienjarige, haast filosofische bouwwerk. Een ware inspiratiebron voor aspirant-schrijvers, want gedurende die tien jaar wist Rogan ‒ binnen de reuring van banen en gezinsleven ‒ zichzelf in het schrijven te bekwamen. Het is billijk om te zeggen dat haar vertelstijl diverse elementen bevat van de eenvoud van Claudel, de filosofie van Márai en de verbeeldingskracht van Martel. In de herfst van haar leven vond Rogan nog een bereidwillige uitgever. Veel spijt zal ‘Little, Brown and Company’ niet hebben van deze literaire tewaterlating.

Hoewel ik deze recensie schreef voor Crimezone.nl (op 24 april 2012), www.crimezone.nl, plaats ik hem ook hier, omdat De reddingsboot geen specifieke thriller maar eerder een literaire roman met spannende elementen is.

“Elke uitgever wil graag zijn eigen stempel op een boekomslag drukken”, aldus De Arbeiderspers bij de introductie van De gebroeders Sisters, het tweede boek van auteur Patrick deWitt. Maar de quasigrimmige afbeelding van de Amerikaanse editie liet men bewust geheel ongemoeid. Een juiste beslissing, want topdesigner Dan Stiles verdient alle lof voor de gemaakte illustratie. Niet alleen vanwege het prachtige ontwerp, maar ook vanwege de naadloze aansluiting bij het verhaal. Ook de lay-out van de hoofdstukken is een lust voor het oog. Maar is de inhoud net zo fraai als de verpakking?

De broers Charlie en Eli Sisters, stoere huurmoordenaars in het Wilde Westen van 1850, nemen louche klussen aan voor de machtige Commodore. Voor deze onhebbelijkheden worden ze rijkelijk beloond, Charlie iets meer dan Eli. Rond de tijd van de Gold Rush trekken veel goudgelukzoekers richting San Francisco, zo ook hun nieuwe prooi Hermann Kermit Warm, die een niet te negeren akkefietje met de Commodore heeft. Maar waarom zet de Commodore zwaar geschut als de gebroeders Sisters in voor een eenvoudig lijkende klus? Charlie, een onverantwoordelijke heethoofd en de moordlustigste van het stel, is mede door zijn drankzucht vrij onvoorspelbaar. De goedhartige Eli, nog treurend over de dood van zijn paard, is uit geheel ander hout gesneden, maar laat zich vanwege knellende familiebanden door Charlie koeioneren. Het aardige is dat hij potentiële slachtoffers voor zijn broer waarschuwt: “Ik verzoek u op uw tellen te passen, mijn broer voelt zich niet goed vandaag”. Hij is oprecht verdrietig als Charlie hem kwetst en zo blij als een kind als deze bij vlagen goedgehumeurd is: “Ik merkte dat ik sentimenteel werd van dit zeldzame vertoon van onschuldig geluk”. Een mooi geval van broederliefde. Hun zwerftocht is een mengeling van bloederig geweld, scherp geplaatste humor en bizarre voorvallen. De broertjes zijn tegen alles opgewassen, maar lijken buitensporige hebzucht en hysterie rondom de goudkoorts te onderschatten.

Het verhaal wordt door Eli verteld. Hij wekt sympathie door zijn oprechte verlangen naar een normaal, geweldloos leven, samen met een nog imaginaire vrouw en kinderen. Eli’s plechtige bewoordingen (want welke boef spreekt over ‘zijn gevoeg doen in een gemakhuisje’?) zijn door DeWitt met een weergaloos mooie knipoog neergezet. We leven mee met Eli’s geestelijke vermoeidheid en Charlies brandewijnziekte, gevilde beren en ander dierenleed, en niet te vergeten: de aperte vreugde na de ontdekking van het tandenpoetsen. De auteur voert fraaie bijpersonages op, een bonte stoet van veelal naamlozen trekt voorbij en over elk karakter heeft DeWitt gedegen nagedacht. De dialogen met donkere ondertoon en spottende humor zijn meesterlijk getimed en stilistisch van hoog niveau. De lezer kan een vergoelijkende glimlach soms niet onderdrukken maar dient voorbereid te zijn op literaire geweldsexplosies als: “Het was een schot in het hoofd, waardoor de achterkant van zijn schedel eraf vloog als een pet in de wind”. Maar de bruutheid verdwijnt net zo snel als ze opkwam en zonder al te veel bombarie gaan de gebroeders Sisters weer over tot de orde van de dag.

De gebroeders Sisters is terecht met nominaties en prijzen beloond. Misschien blijft DeWitt iets te lang in de comfortzone van zijn satirisch-lyrische vertelstijl hangen en de slotfase is discutabel, het zij zo, maar De gebroeders Sisters is een verrukkelijke leeservaring, waarbij complimenten voor de vertalers zeker niet mogen uitblijven. DeWitt componeerde een fraaie, surrealistische ode aan het westerngenre, kunstig verpakt als spannende roman. ‘O Coen Brothers, Where Art Thou?’

Hoewel De gebroeders Sisters geen thriller is, maar meer een spannende literaire roman, schreef ik deze recensie al eerder voor Crimezone (23 maart 2012). www.crimezone.nl

Er zijn lezers die de Amerikaanse schrijver Stephen King uitsluitend met het horrorgenre associëren en daarom − ondanks Kings indrukwekkende staat van dienst − nog niets van zijn plusminus zeventig boeken hebben gelezen. Een snelle rekensom leert ons dat de auteur gemiddeld twee boeken per jaar aflevert. Ook dit kan potentiële lezers weerhouden − liever kwaliteit dan kwantiteit, toch? Helemaal mis! King is meer dan alleen horror, trouwe fans weten dat. Met het waanzinnig goed geconstrueerde 22-11-1963 bewijst King dat zíjn balans ‘kwaliteit-kwantiteit’ perfect in evenwicht is. Reis mee in de thrillerversie van Alice in Wonderland, een geloofwaardig sprookje dat niet lang genoeg kan duren.

De 35-jarige Jake Epping, docent aan de scholengemeenschap Lisbon Falls, eet zijn fatburgers het liefst bij Al’s Eethuis. Hij is een van de weinigen want het gerucht gaat dat Al’s spotgoedkope hamburgers uit kattenvlees bestaan. Maar aan het rundvlees van Al mankeert niets, hij koopt zijn spullen in het goedkopere Lisbon Falls van 1958 dat hij via een tijdtunnel in zijn bijkeuken bereikt. De doodzieke Al vertelt Jake over het ‘konijnenhol’ en vraagt hem zijn allerlaatste wens te vervullen: het voorkomen van de moord op John F. Kennedy, en daarmee indirect ook op Martin Luther King en Bobby Kennedy. Ook geen rassenrellen, Vietnam, misschien zelfs geen 9/11, want Al gelooft in het ‘vlindereffect’ waarbij elke verandering tot grote gevolgen in de geschiedenis kan leiden. Tot zijn eigen verbazing gaat Jake akkoord, passeert de alwetende poortwachter van de tijd en noemt zich George Amberson. Na enkele proefreizen − “van al dat gedoe zou je een jetlag krijgen” − voelt hij zich prima thuis in 1958. Hij vindt een baan als docent, want de passie voor zijn vak verloochent zich niet, en wordt bovendien smoorverliefd. Gek genoeg voelen veel personen en situaties vertrouwd aan, patronen lijken zich te herhalen, maar echo’s uit Jakes verleden verstoren zijn nieuwe wereld. Soms benauwt het hem, want het verleden is beangstigend weerbarstig en keert zich tegen hem bij iedere stap die hij verder in de tijd maakt. Bovendien draaien de raderen van de geschiedenis onverbiddelijk door. Al moet Jake twee levens in dit nieuwe leven lijden, hij is vastbesloten de moord op JFK te voorkomen en over zijn eigen schaduw en de waan van de tijd heen te stappen. Vijf jaar heeft hij de tijd. De ellende begon ooit met Lee Harvey Oswald en één zielenpoot uit de weg ruimen bespaart misschien miljoenen levens…

De sympathieke Jake appelleert direct aan ons gevoel om als God de tijd naar je hand te kunnen zetten. Wie zou dat niet willen! King geeft ons daarbij ter overweging hoe vaak ons leven aan toeval onderhevig is. Deze wonderlijke maar uiterst beklemmende tijdreis had de ondertitel ‘ode aan de liefde’ kunnen krijgen, het verhaal behelst sowieso meer dan titel en boekomslag doen vermoeden. King schept een wereld van avontuur, spanning, weemoed, humor, nostalgie en beschrijft op briljante wijze een vervlogen tijdbeeld. Geen internet en mobieltjes, wel krakkemikkige afluistertechnieken, sigarettenrook bij de vleet, Texas’ olievelden die de katoenvelden vervangen, Vertigo, Rear Window, oude Buicks, glanzende Chryslers, onbespoten vlees en groenten, gescheiden toiletten voor blanken en negers, cola uit de tap en een onvriendelijk, naargeestig Dallas. Geen angst voor terrorisme, wel voor de atoombom en het goddeloze communisme.

Niemand kan de geschiedenis herschrijven, de moord op JFK is een gegeven en staat bij velen in het geheugen gegrift, maar meesterverteller King weet fictie en realiteit zodanig in te bouwen dat het onwaarschijnlijke geloofwaardig wordt. En als je wel ongeveer weet welke richting het op gaat, doet King je nog paf staan en excelleert hij in een bloedstollende plot en een ontroerend einde. 22-11-1963 schreeuwt om een lange verfilming. Jonathan Demme (‘Silence of the lambs’) werkt al aan het script.

N.B. Op verzoek voor Crimezone.nl gerecenseerd maar bij wijze van uitzondering ook hier geplaatst, omdat ik dit boek van Watleesjij.nu cadeau kreeg, waarvoor nogmaals mijn dank.

Muziek relateren aan een thriller kun je best verrassend noemen. In Nacht zonder schaduw plaatst de Duitse topauteur Gisa Klönne bij elk van de vier boekdelen een muzikale verwijzing. Ik wil ze u niet onthouden. Bij de subtitels ‘Verlangen’, ‘Droom’, ‘Waarheid’ en ‘Hoop’ heeft Klönne enkele muziekstukken fraai gekoppeld aan de sferen en klanken in deze imponerende thriller, het beste voelbaar na lezen van het boek. Neem nu het opzwepende ‘Because of the night’ http://www.youtube.com/watch?v=px__SsVXX_0 of de melancholische, duistere klanken van ‘We were sparkling’ http://www.youtube.com/watch?v=WT_UnGTi7DE. Maar ook Klönnes andere muziekduidingen ‘Wrecking’ http://www.youtube.com/watch?v=_EYttfD-dsw en ‘Through the dark’ http://www.youtube.com/watch?v=0m_ZGGyhyJU&feature=related zijn passend gekozen.

Hoofdinspecteur Judith Krieger is gerehabiliteerd na haar blunders in Onder het IJs en onderzoekt samen met collega Manni Korzilius de moord op een S-Bahnbestuurder, wiens lijk naast zijn trein wordt aangetroffen. Ze ontdekken al snel een samenhang met de aangestoken brand van een nabijgelegen pizzeria. In de afgesloten schuilkelder ligt een mishandeld en verkracht meisje, mogelijk een hoertje. Maar veel komen ze niet te weten, want het meisje is in diepe coma. Sporen leiden naar een kunstenaarscollectief, dat vlakbij de S-Bahn gevestigd is. Een van de kunstenaars is verdwenen, maar naast jaloezie en competitie viert zwijgzaamheid daar de boventoon, Judith krijgt weinig medewerking. Tot overmaat van ramp lopen de contacten tussen de heetgebakerde Judith en haar mannelijke collega’s nogal stroef. Ondertussen struint Manni alle bordelen af, in de hoop het comameisje te kunnen identificeren. Judith en Manni staan lijnrecht tegenover elkaar en het onderzoek lijkt, ondanks hun beider pogingen tot verzoening, in een impasse te komen. Terwijl Manni zijn seksuele gevoelens nauwelijks kan intomen, vecht Judith tegen de vanzelfsprekendheid dat vrouwen in een mannenwereld sexy moeten zijn, een lustobject — of dit nu binnen de prostitutie is of in de privésfeer.

De van oorsprong Russische patholoog-anatoom, Ekaterine, ziet weer andere verbanden. Binnen het project ‘Huiselijk geweld’, krijgt ze met getraumatiseerde slachtoffers te maken. Zij trekt zich het lot van het comameisje meer aan dan haar lief is en trekt haar eigen plan. En wie is de beschadigde Ines, die haar steeds om hulp vraagt om vervolgens weer te verdwijnen?

In Nacht zonder schaduw smelten werkelijkheid en fictie mooi samen. In de Witte Zee op de heilige eilandengroep ‘Solovjetski’ zijn vele tegenstanders van het regime onder de terreur van Stalin bezweken. Ekaterines trieste en indringende bespiegelingen gaan vaak die kant op, evenals haar herinneringen aan Rusland. Heel mooi beschreven. En wederom is Klönne groots in het trekken van parallellen en het toepassen van tegenstrijdigheden. De start van het verhaal, afgezet tegen Judiths hoogtevrees en de gebroken vleugels van een kunstenaarsproject, is gewoon briljant gedaan. En mooie tegenstellingen tussen de naar sex verlangende Manni en de krachtig leidende, feministische Judith. Klönnes vertelstijl is voortreffelijk, intelligent, gevoelig, diep inlevend en zit bovendien — zoals we van haar gewend zijn — psychologisch knap in elkaar. En wat een prachtige, bloedstollende plot!

Klönne is met haar research niet over één nacht ijs gegaan. Ze liep hoerenlopersfora na en heeft zich forensisch en sociaal-maatschappelijk grondig voorbereid. Ook verdiepte ze zich in de beginselen van het kunstenaarsleven. In haar nawoord refereert ze aan een sinds 2002 in Duitsland geldende wet ter bescherming tegen geweldsmisdrijven in de privésfeer, en aan een wet die de sociale en juridische positie van prostituees moet verbeteren. De werkelijkheid is helaas anders. Geweld in de privésfeer is niet verminderd en pooiers maken nog steeds de dienst uit. In die zin is Nacht zonder schaduw een weloverwogen aanklacht.

We zullen in Nederland waarschijnlijk nooit weten hoe het verdergaat met de onvermijdelijke haat-liefdeverhouding tussen Judith en Manni. De uitgever heeft besloten om verder werk van Klönne niet te vertalen. Hopelijk staat een andere uitgever op, want met Klönne heeft men goud in handen. Er liggen twee onvertaalde boeken op de Duitse uitgeversplank: Farben der Schuld en Nichts als Erlösung. Het kan nog …