Het is alweer een tijdje geleden dat ik het heb gelezen. De beschrijving van de meest idiote situatie's waar Elaine en Paul in terechtkomen door hun pogingen los te breken uit de saaiheid van hun bestaan bezorgen je plaatsvervangende benauwenissen en hartkloppingen. Over het geheel is het boek behoorlijk deprimerend, vooral de zoektocht van Elaine om haar leven zin te geven. Je hebt steeds zin haar wakker te schudden uit het zelfbeklag. Ze weet niet wat ze kan, ze weet niet wat ze leuk vindt, en of je wilt of niet, je wordt met haar meegezogen in een vicieuze cirkel en  drijft mee in een draaikolk die je van de ene wanhopige situatie in de andere laat belanden.

Ik vraag me af wat voor impact het boek maakt op iemand die in dezelfde situatie leeft:  jong getrouwd, huis in suburbia, twee kinderen, man gaat vreemd, altijd maar diezelfde vrienden, en zichzelf de vraag stelt: hoe ga ik mezelf (hieruit) redden?

De karakters wekken geen sympatie, ze zijn zo zelfzuchtig en beperkt in wat ze wel of juist niet doen  dat je al snel de hoop opgeeft dat het ooit nog iets met ze gaat worden. Maar ze zijn zo goed, zo treffend en met zo veel zwarte humor beschreven dat het tot het einde een hilarisch en intrigerend boek blijft.

Verloren nachten is één van de meest hilarische boeken aller tijden, tegelijkertijd is het onroerend en vormt het een treffende en zeer herkenbare doorsnede van elke willekeurig samengestelde groep in de samenleving, hippies of geen hippies, die besluit hun vertrouwde omgeving te verlaten en het 'elders' te gaan proberen.  Dat is precies wat het boek in zekere zin tijdloos, bijzonder en intrigerend maakt. Je hebt de idealisten in woord, die niets uitvoeren, en je hebt een aantal werkelijke idealisten, de hardwerkende en eerlijke leden van de commune, zoals het meisje Star. Hoewel Star in het begin eerder willoos in het kielzog van haar nare vriendje Pan lijkt te worden meegetrokken krijgt haar karakter in de loop van het boek steeds meer profiel of letterlijk 'grond onder de voeten'. Daarnaast heb je de commune leden die gewoon helemaal niks willen behalve makkelijke sex en die de gemeenschappelijke ruimte alleen binnentreden om aan tafel te schuiven en/of jointjes te roken.  Enfin, het hele scala aan cliché hippies wordt vertegenwoordigd.

Het vertrek van de commune vanuit Californië in een paar krakkemige vehikels waaronder een wild geverfde bus en de aankomst en het zich settelen in een onherbergzaam gebied in Alaska wordt met  enorme verve en humor beschreven. Boyle heeft zoveel inzicht in het menselijk karakter en weet confrontaties zo beeldend te beschrijven dat je je deel voelt worden van de commune, maar je denkt tegelijkertijd: 'nee, alsjeblieft niet, dat is wel het laatste wat ik wil'.  Het is te erg, sommige karakters zijn zo absurd of lamlendig of misdadig of van alles tegelijkertijd,  die wil je niet in in levende lijve treffen, en bovendien: je voelt dat dit hele avontuur niet goed kan aflopen. 

De pogingen van de hippies een commune op te zetten worden afgezet tegen het leven van de bewoners in een verder gelegen dorp dat alleen per kano is te bereiken en een jong echtpaar, Sess en Pamela, dat tussen het dorp en de commune in woont. De zorgvuldige voorbereidingen van Sess en Pamela voor de lange, harde en strenge winter tekenen zich schrijnend af tegen de wanorde in de hippiecommune. De onvermijdelijke vriend- en vijandschappen die tussen beide werelden ontstaan zorgen voor een weergaloos verhaal.

De mannelijke hoofdpersoon zit  in de gevangenis.  Hij is geobsedeerd door seks. Op een dag ontvangt hij "fanmail" van een 19-jarige studente die verliefd is op een jongen van 12 en dat is de start van een correspondentie waarin zij hun ervaringenen uitwisselen. Het verhaal wordt wisselend vanuit het perspectief van de gevangene en studente verteld. Langzaam wordt meer duidelijk over het verleden van de gevangene en waarom hij in de gevangenis zit: hij heeft een meisje van 12,5 jaar mishandeld, neergestoken, verkracht en onthoofd.

Het boek begint vanuit het perspectief van de gevangene, de toon wordt meteen gezet: "I am the first pervert, the first lover of youth, they've had on the show. I am honored. I am touched. When I think no one is looking, I touch myself."

Je wordt meegevoerd in zijn wereld: rauwe beschrijvingen van het leven in de gevangenis worden afgewisseld met flarden van herinneringen aan zijn jeugd, de relatie met Alice en bespiegelingen over de inhoud van zijn correspondentie met de studente. In de loop van het verhaal komen de losse eindjes bij elkaar zonder dat het opluchting oplevert: het is duidelijk dat er iets afgrijselijks aan de oppervlakte zal komen. Zijn seksuele ervaringen, met zijn manisch-depressieve moeder, met mede-gevangenen, met Alice worden onomwonden  beschreven.

Tussendoor worden de ervaringen vanuit het perspectief van de studente beschreven, de jongen waarop ze verliefd is wordt in eerste instantie  geobserveerd en daarna verleid. Ook hier onomwonden scenes.

Je kunt het boek niet lezen zonder afstand te nemen van beide hoofdpersonen. Ze zijn te beschadigd, te pervers om je mee te identificeren. Tijdens het lezen wisselden gevoelens van afkeer en afschuw elkaar af. Een enkele keer voel je iets van medelijden, maar dan ook maar heel even. Vaak heb ik het boek opzij gelegd omdat de tegenzin om verder te lezen te groot was. Waarom lees je dan verder? Ten eerste omdat Homes een begenadigd schrijfster is en ten tweede is het nieuwsgierigheid, je wilt meer weten, maar eigenlijk ook weer niet, je legt het boek weg, je pakt het terug en leest verder. Tot en met het einde van Alice.