Een recensie volgt nog, maar ik moet toch echt even kwijt dat

ik 'Toen God een Konijn was' meer dan fantastisch vind. 

De laatste middagen met Teresa  van Juan Marsé  (Últimas tardes con Teresa)

Het verhaal van een alles verterende, maar op zich onmogelijke liefde speelt zich af in Barcelona, in de tijd waarin Franco Spanje dicteerde.

Manolo, de Piechemaparte, de jongen van de straat wordt verliefd op Teresa, het meisje uit de gegoede klasse. Een verwarrende verliefdheid omdat het beschaafde meisje nobeler gevoelens in hem wakker maakt dan de vertrouwde gevoelens van onverschilligheid die hij kent, gecombineerd met een zeker gevoel van minachting voor de straatmadelieven uit zijn dagelijks bestaan. Manolo denkt voorgoed aan een uitzichtloos en licht crimineel bestaan te kunnen ontsnappen als hij zich een plaats weet te veroveren binnen het milieu waar geld, macht en zogeheten beschaving tot norm verheven zijn en hij denkt dat zijn liefde voor Teresa hem zal helpen zijn doel te bereiken. Rijkeluiskind Teresa echter is een op links georiënteerd politiek geëngageerd studente, die zich afzet tegen haar bourgeoismilieu en zij meent de bevestiging van haar opvattingen te vinden in de persoonlijke omgang met de arbeiders uit de lagere sociale klasse waarbij de liefde voor Manolo haar de noodzakelijke toegang verschaft. Zij is ervan overtuigd dat Manolo een intellectueel en leider onder de arbeiders is en dat zijn gevoel voor rechtvaardigheid even sterk ontwikkeld is als dat van haar. Later in het verhaal wanneer de eerste smetten aan het licht komen, houdt zij tegen beter weten in vast aan haar ideaalbeeld van Manolo. Hij, op zijn beurt, heeft nauwelijks politiek besef, maar hij laat Teresa en haar geëngageerde vrienden graag de illusie. 

Ook Manolo leeft echter met fantasieën. Hij plaatst zich voortdurend in de rol van de verlossende held waarbij hij keer op keer op de geschiedenis vooruit loopt en volledig aan de realiteit voorbij gaat. Dank zij Manolo en Teresa die behalve met het houden van de wacht bij Maruja in het ziekenhuis, hun middagen afwisselend doorbrengen in restaurants in de dure straten van Barcelona, in kroegen in de achterbuurt van de Mount Carmel of verhit door passie en zon liggend op het strand, krijgt de lezer een soms schrijnend- maar tevens kleurrijk beeld voorgeschoteld van het dagelijks leven zoals dit zich afspeelt onder de rijke- en de arme laag van de Spaanse bevolking.

Juan Marsé heeft de neerbuigende welwillendheid van de rijke Catalanen ten opzichte van onder meer de arme Murciaan met de nodige scherpte genoteerd.

Aan de vertaalstijl van Mariolein Sabarte Balacortu heb ik moeten wennen, in eerste instantie vond ik haar taalgebruik enigszins bombastisch. Vrij snel, geboeid door het verhaal, heb ik mijn reserve laten varen en heb ik volop genoten van de gedetailleerde beschrijvingen en de rijkdom aan beelden.

Door de omstandigheden geholpen raken Manolo en Teresa steeds verder bij elkaar vandaan en vervaagt hun interesse: ‘De Piechemapart draaide zich om en liep met zijn handen in zijn zakken de deur uit’. Blz.400.

Hoewel het uitzichtloze bestaan van Manolo met het geciteerde in een bepaald opzicht weer vaste vorm gekregen heeft, kent het boek tegelijkertijd een open einde en laat de schrijver de lezer in het ongewisse over de verdere levensloop van de hoofdpersonen. Zelf had ik liever een afgerond verhaal gezien. Dit is echter een kwestie van persoonlijke voorkeur en hiermee bedoel ik niets ten nadele van een prachtig vertelde geschiedenis waar liefde en politiek engagement op bedrieglijk wijze hand in hand gaan.

‘De tijgervrouw van Galina’  van Téa Obreht.

Het is mijn stellige overtuiging dat een schrijver uit een schat aan levenservaring moet kunnen putten om een boeiend verhaal neer te zetten. Bovendien geloof ik dat de mens beschikt over slechts een aards leven en beide punten overwegend kan ik niet anders dan vaststellen dat Téa Orbreht wel uitzonderlijk schrijftalent moet bezitten, nu zij op nog jonge leeftijd haar debuutroman ‘De Tijgervrouw van Galina’ zo overtuigend en geloofwaardig weet neer te zetten.

Het verhaal speelt zich af in een Balkanland en kent drie verhaallijnen, die op boeiende wijze met elkaar verweven zijn.De jonge arts Natalia gaat met haar collega en tevens jeugdvriendin Zóra op weg naar een weeshuis aan zee om de kinderen daar te vaccineren. Terwijl zij per auto reizen door een land in oorlog wordt Natalia op de hoogte gebracht van het overlijden van haar grootvader, die naast arts ook haar grote voorbeeld is. Zowel het overlijden van haar grootvader als zijn levensgeschiedenis is beladen met geheimzinnigheid. Natalia is vast besloten uit te zoeken welke geheimen haar grootvader heeft bewaard voor zijn familie, zonder dat zij daarbij haar grootmoeder, moeder en vriendin meteen van haar plannen op de hoogte brengt.Natalia denkt, terwijl zij op zoek gaat naar de ontrafeling van de geheimen rond haar grootvader, aan haar jeugd toen zij veel tijd doorbracht met haar grootvader. Hij nam haar vaak mee naar de dierentuin waar speciaal de tijger hun aandacht kreeg en zij altijd in zijn buurt een plekje uitzochten om te gaan zitten. Haar grootvader las haar dan delen voor uit het ‘Jungleboek’ van Kipling of vertelde haar andere fascinerende verhalen, zoals het verhaal over de tijgervrouw van Galina of dat van de onvergankelijke man. Verhalen die gestoeld lijken op een sterk bijgeloof, passend bij de cultuur van het land en waardoor er voor Natalia stukje bij beetje een compleet beeld van haar grootvader ontstaat, een beeld dat uiteindelijk ook de verlangde rust brengt binnen haar familie.

Téa Obreht schrijft sterk beeldend, haar gedetailleerde beschrijving van het landschap is ook in vertaling van een adembenemende schoonheid. Of het nu gaat om de vele bloedige conflicten die zich voordoen in de Balkanlanden, om de slachtoffers van willekeurig geweld of om de dood van haar grootvader, Téa Obreht schrijft vanuit een beleving die moeilijk is voor te stellen bij een 26 jarige. Zij toont vanuit een mededogen dat oorlog niet zelden in een zinloze- en eindeloze strijd uitmondt als er gevochten wordt vanuit een haat die veelal wordt overgedragen van generatie op generatie. Zij laat in een diepgaande karakterbeschrijving zien hoe de slager Luka in het verhaal heeft kunnen veranderen van een zachtmoedige jongen naar een meedogenloos gewelddadige man.

“Je moet weten dat er een groot verschil zit tussen iets niet geloven en hetzelfde als mogelijkheid overwegen” lees ik op blz 305 in de fraaie vertaling van Anke ten Doeschate . In deze wijsheid schuilt voor mij de ultieme kracht van het verhaal. Hiermee ontneemt de schrijfster haar lezer binnen het totale verhaal de mogelijkheid om de verhalen over de tijgervrouw van Galina en de onvergankelijke man met een schouderophaal naast zich neer te leggen.Zij verplicht de lezer om elke mogelijkheid te overwegen en daarmee heeft Téa Obreht voor mij zowel de tijgervrouw als de onovergankelijke man tot leven gebracht en het overlijden van de grootvader tot een afgerond geheel gemaakt.

Een prachtig eerbetoon aan een geliefd grootvader en een opmerkelijk debuut, dat mij nieuwsgierig maakt naar een volgend boek van Obreht.

‘Skippy Tussen De Sterren’ van Paul Murray

Het boek opent met een wedstrijd donuts eten tussen Daniel ‘Skippy’ Juster en zijn vriend Ruprecht van Doren, een genie van niet geringe omvang.

Skippy en Ruprecht verblijven, met andere jongens die allen op de leeftijd zijn gekomen dat hun fascinatie voor seks groter is dan alle andere fascinaties in hun puberbestaan, op ‘Het Seabrook College’ in Dublin. Een exclusief Katholiek jongensinternaat geleid door de paters van De Heilige Paraclate, een met uitsterven bedreigde soort.

Ruprecht wint de wedstrijd zoals gewoonlijk, alleen deze keer is de afloop minder vrijblijvend omdat Skippy in elkaar zakt op de vloer bij Ed’s Doughnut House, de lokale hangplek voor de Seabrook jongeren.

“Vertel aan Lori…” schrijft Skippy nog met jam op de vloer, waarmee het startschot tot het eigenlijke verhaal wordt gegeven. Wie is Lori en hoe verhoudt Skippy zich tot Lori? Slechts twee van de vele vragen die een vergaande zoektocht rechtvaardigen.

 De jongens van het Seabrook College worden in hun bestaan heen en weer geslingerd tussen een zekere mate van welwillendheid naar hun voorgangers en de wereld tegenover een alles verterend cynisme naar diezelfde voorgangers en diezelfde wereld, waarin zij zich staande moeten zien te houden. De meisjes van het naastgelegen St.Bridgid’s hebben heel andere problemen zoals een gevaarlijke aandacht voor uiterlijk en gewicht en daarmee samenhangend een bittere noodzaak om de geschikte pillen te bemachtigen.

De paters van De Heilige Paraclate en hun collega’s burgerdocenten voelen behalve de zorg voor de interne- en externe leerlingen, ook de druk van hun persoonlijke geschiedenis waarvan zij sommige details liever niet naar buiten gebracht zien. Zij hanteren daarbij het motto dat het op Seabrook College nooit de gewoonte is geweest om problemen te ontlopen of te vluchten in het verleden, maar juist om moed te kunnen putten uit de geest waarmee ze de uitdagingen ervan het hoofd hebben geboden. Met het tekenen van de geheimhoudingsclausule ontstaat niet alleen de verplichting geen vertrouwelijke informatie over schoolzaken te onthullen, maar het zetten van de handtekening biedt hen tevens de garantie op het lidmaatschap voor het leven van een duister verbond.

 “Hier op Seabrook zorgen we voor elkaar”. “Als je je aan de regels houdt, luistert naar de aanvoerder, dan is er altijd een plek in het team voor je”.(blz. 489)

Het verhaal van Howard, vroeger leerling en nu docent Geschiedenis op het Seabrook College, gefrustreerd over zowel zijn slepende relatie met de Amerikaanse Halley als zijn mislukte carrière in de financiële wereld, geeft een extra dimensie aan de geschiedenis van het Seabrook College.

Elk personage in het verhaal is op zoek naar een manier om de zichtbare of onzichtbare, maar niettemin voelbare leegte in het bestaan te vullen. Geen van hen wil het leven verorberen als junkfood, als een donut met een gat in het midden en met dit gegeven in gedachten heeft Paul Murray een prachtig verhaal neergezet met soms heftige passages. De eenzaamheid waar menig adolescent zich voor geplaatst ziet heeft hij zo pijnlijk nauwkeurig en met een geweldig empatisch vermogen verbeeld, dat het mij onmogelijk was om aan de herbeleving van mijn eigen pubertijd te ontsnappen en bepaalde confrontaties niet aan te gaan.

Bijzonder treffend vind ik het moment waarop Ruprecht, nadat hij zich niet langer aan de waarheid kan onttrekken, met een resoluut gebaar zijn computer afsluit en daarmee de essentie van zijn bestaan de rug toekeert.

Het verhaal over Skippy tussen de sterren roept bij mij eenzelfde soort emotie op als eerder de film ‘Festen’ heeft gedaan. Genoeg humor en hilarische voorvallen waar ik van harte om kan lachen. Daarnaast echter leeft boosheid en verdriet over de enorme hypocrisie waarmee in het boek en regelmatig ook in de werkelijkheid autoriteiten de jongeren te vaak voorgaan.

Het misbruik binnen de Katholieke Kerk, recent aan het licht gekomen, wordt door Murray op verbluffend heldere wijze aan de kaak gesteld.

Hoewel het eerste- en tweede deel van het boek, na een aanvankelijk trage start mijnerzijds bij het eerste deel, heerlijk zijn om te lezen, vormt het laatste deel van het boek voor mij het absolute hoogtepunt. Het is ongelooflijk boeiend om te lezen hoe alle personages die ieder op eigen wijze met Skippy verbonden waren, zich één voor één verantwoorden over de rol die zij zich in hun eigen bestaan hebben toegeëigend en niet in het minst in relatie tot Skippy.

De tekst op de achterflap van het boek: ‘geen leuker boek dan…’ dekt voor mij de lading van het boek niet

Zelf zou ik ‘Skippy tussen de sterren’ liever kwalificeren als een bijzonder aangrijpende, en goed geschreven roman die naast het diepgaande karakter over voldoende geestigheid beschikt om het geheel draaglijk te houden.

Bovendien ben ik diep onder de indruk van het scherp inzicht dat de schrijver toont waar het gaat om de persoonlijke betrekkingen binnen bestaande relaties.

“Vroeg of laat moet je het verleden toch onder ogen zien, nietwaar?’’(blz. 545)